LogoAdVanDerHelm
  • 350 height adintorentje
  • 350 height vredesplein
  • 350x900 Rotterdamsebaan zegening2

Opening tentoonstelling “Heavens” - Vladimir Opara

Opening tentoonstelling “Heavens” - Vladimir Opara – Pulchri studio 24 februari 2018

Heaven Vladimir Opara 4aEen ladder is om te beklimmen, maar je moet de ladder wel zien en je moet de moed hebben om deze ladder op te stijgen. Jacob, Oude Testament, boek Genesis, ziet de ladder op een dieptepunt van zijn leven: crisis, eenzaamheid, schuldgevoel. Hij komt op die plek in de woestijn en valt in slaap. Slaap verwijst nogal eens naar depressie in de bijbel: Adam, Jona en Elia zijn drie andere depressief slapende figuren. Jacob ziet de ladder en de Heer staat bij hem. Anders dan de meesten van u misschien denken: God staat niet boven aan de ladder. Hij staat naast Jacob en wijst op de ladder. “Hier is het huis van de Heer” roept Jacob uit. Maar er is niets meer te zien. Een steen herinnert aan de droom, een steen die door Jacob gezalfd wordt, een gezalfde steen zoals in iedere katholieke kerk te vinden is. Het altaar in de kerk herinnert aan diezelfde steen, aan de ladder tot in de hemel en aan de uitnodiging om die ladder te betreden.

Heaven Vladimir Opara 3aDe ladder is sindsdien ook bij de kerkvaders het symbool van een geestelijk, spiritueel leven geworden; de bekendste ladder is van Johannes Climacus, 6e-7e eeuw in het beroemde Sint Catharinaklooster aan de voet van de berg Sinaï, Egypte. We gaan allemaal ergens naar toe en waarom niet de ladder nemen? In plaats van oppervlakkig te kijken naar wat ons in deze werkelijkheid omringt, kunnen we ook met andere ogen naar de werkelijkheid kijken en door deze realiteit heen die andere werkelijkheid zichtbaar zien worden. De ladder helpt ons daarbij.

Heaven Vladimir Opara 1aHet is een bijzondere ervaring om de werken van Vladimir Opara te bekijken. Ik heb al een tijdje naar een catalogus zitten kijken en dacht na over de thema’s die hij aanreikt. Het zijn religieuze thema’s, geen vanzelfsprekende thema’s voor een kunstgalerie in een moderne Nederlandse stad. Maar dat durft Pulchri wel aan na de vorige keer over religie en kunstenaars. Voor Vladimir is de hemel een aanwezigheid. Het is voor hem een manier om naar het leven te kijken. Ik heb zijn aantekeningen mogen lezen voor deze tentoonstelling waarbij duidelijk wordt dat de heavens over de mens gaan. Het gaat evenzeer over de catastrofes die de mens kunnen overkomen. Nadenken over heavens betekent niet het afwenden of ontkennen van die catastrofes. Maar het zicht op de heavens biedt troost en perspectief om het geloof in de mens niet te verliezen.

Ik zal hier niet proberen uit te leggen wat de gedachten van Vladimir zijn. Dat kan hij beter zelf doen. Het gaat er vooral ook om wat de beelden en woorden bij u oproepen. Ik wil vooral met u vanmiddag delen wat de beelden en woorden bij mij oproepen en hoe die mij inspireren om bepaalde gedachten en ervaringen te verwerken en te verdiepen. Ik wil u op deze manier deelgenoot maken van de manier waarop ik de ladder ter hand neem om die te betreden, niet omdat u dat ook zo moet doen, maar wel als uitnodiging om uw eigen ladder onder ogen te zien en die aan te vatten.

Wat mij fascineert in de woorden die Vladimir ons vandaag aanreikt, is het leven in de tijd van de achtste dag. Voor ons als christenen komt dat iedere week weer terug wanneer we de zondag vieren. De zondag is immers de achtste dag van de week, die volgt na de sabbat, de zevende dag. Deze is de rustdag des Heren waarmee de schepping voltooid werd. De zondag, die daarop volgt, is daarmee niet de eerste dag van de week, maar betekent het begin van een ander leven. De zondag heeft daarmee een andere, symbolische betekenis gekregen. Ik weet dat dit in Nederland niet algemeen gedeeld wordt. In ons land is de zondag bijna als een van de andere dagen. Hier en daar wordt nog gediscussieerd over koopzondagen. Dat is een allang gepasseerd station. Maar wie ruimte maakt voor een dag die anders is dan de andere, wie ruimte maakt voor een achtste dag in zijn/haar leven, heeft de eerste trede van de ladder al betreden. Hij/zij geeft aan boven het maaiveld van de platte aarde uit te willen steken. Nu is ons land uitermate plat. En Vladimir is erg onder de indruk van dat platte land, maar hij vertelt ook van de catastrofes die dat land kunnen overkomen. Ik ben wat negatiever over het platte van Nederland: we kunnen ons land zo plat maken dat een ladder ook nergens meer neergezet kan worden.

Heaven Vladimir Opara 2aWaartegen kan een ladder anders leunen dan tegen een hemel? De hemel als ankerpunt voor die andere werkelijkheid die ons omringt, is als de zuurstof die we inademen zonder te zien. De hemel is een uitspansel dat als het ware onze blik naar andere verten en perspectieven opentrekt die we anders niet zouden zien. Ik zeg uitdrukkelijk: niet omhoog kijken, want dat zou de misvatting bevestigen dat de hemel boven ons is. De hemel is niet zozeer een plaats maar een uitnodiging om een andere invalshoek te kiezen om onze werkelijkheid te bekijken.

Er is ook een andere ladder die minder uitnodigend is en die ook in het werk van Vladimir Opara voorkomt. Dat is het thema crucifixion. Een ladder en een kruis zult u waarschijnlijk nooit met elkaar verbonden hebben en toch is het kruis ook een ladder die tegen de hemel geplaatst is. U zult zeggen: het kruis is toch het eindpunt van het leven, een martelwerktuig dat de Romeinen voor de slaven gebruikten? En inderdaad hebben de eerste christenen de eerste eeuwen geaarzeld om dit kruis te gebruiken als herkenningsteken. De apostel Paulus worstelt al met het kruis: wat wil het kruis ons duidelijk maken? Het blijkt immers geen eindpunt te zijn, maar een doorgangspunt. Het kruis is de ultieme paradox omdat in dit martelwerktuig de liefde zichtbaar wordt. De ladder verheft ons boven onze werkelijkheid en geeft een ander perspectief, zo kan het kruis ons helpen om anders naar ons leven te kijken. Aan het kruis, de climax van het leven van Jezus, wordt duidelijk tot welke liefde de mens in staat is, ook al wordt hem het leven onmogelijk gemaakt en ontnomen. “Vergeef het hun, want ze weten niet wat ze doen.” Of “moeder, zie daar je zoon; zie daar je moeder” en nog meer wonderlijke woorden en gebaren maken duidelijk dat hier niet iemand het leven ontnomen, maar geschonken wordt.

Dat is het leven op de achtste dag. Dat is leven in een wereld die niet plat is. Dat is leven in een wereld die bedreigd wordt door een gebrek aan visie op schoonheid, een gebrek aan visie op leven, een gebrek aan visie op blijvend geluk. Natuurlijk zijn er catastrofes die de wereld en die de mensheid bedreigen. Soms wordt er boos naar de hemel gekeken: waarom wordt ons dit aangedaan?

De hemel doet dit ons niet aan. De hemel is ons welgezind, maar nodigt ons uit om de ladder te beklimmen en niet te blijven liggen slapen als een depressieve Jacob. We mogen overeind komen en opstaan.

Vladimir Opara reikt ons veel aan dat gedachten en gevoelens bij ons oproept. Het is aan ons om er over na te denken wat dit voor ons betekent en welke weg we gaan en welke ladder we beklimmen, want blijven liggen is geen optie. Ik hoop dat u door deze tentoonstelling ontdekt welke hoogte, breedte en diepte ons omgeeft en dat in die ruimte de werkelijkheid van het leven van de achtste dag zich ontvouwt. Dat geeft rust en vrede en vertrouwen in een onrustige en wrede wereld.

Ad van der Helm, Den Haag, 24 februari 2018