LogoAdVanDerHelm

kaarsjes

Korte verkondiging Paasochtend

We hebben de laatste dagen ieder op eigen wijze doorgemaakt. Hier in de kerk heeft een deel van het pastoraal team het triduüm gevierd en dit is uitgezonden op YouTube. Ikzelf was in de Antonius van Padua met de zusters. Het waren op die manier voor mij inspirerende dagen met tijd om dieper te duiken in de Schriftuurlijke symboliek van de afgelopen dagen. Nu is het paaslicht opgegaan. De wereld lijkt niet veranderd. En toch is de wereld veranderd, omdat wij haar met een nieuwe blik bezien. Het is een blik van het verlangen naar de vervulling van de belofte. Het is een belofte van leven. Dat leven leek vernietigd door het geweld aan het kruis. De mens leek opgesloten in het graf, verborgen achter de steen, die stevig vergrendeld werd. Maar het graf is leeg. De bestemming van deze mens is niet het graf, maar de ruimte van de liefde. In diezelfde ruimte begeven wij ons in dit paasfeest.

Homilie
Deze ochtend zijn het twee zoekende mensen die voor ons de weg banen. Petrus en Johannes hebben een gerucht gehoord en willen dit onderzoeken. Zij hebben ieder een eigen tempo zoals ieder mens een eigen tempo van geloven heeft. De een is snel en reageert spontaan, de ander heeft meer tijd nodig en aarzelt. De eerste is Johannes die later vergeleken wordt met een adelaar: grote vergezichten, maar met oog voor detail. Hij ontwaart de symbolische betekenis van de gebeurtenissen en weet ze te plaatsen in het perspectief van de grote heilsgeschiedenis. Hij vliegt als het ware door de Bijbelse traditie heen en neemt je mee door de grote verhalen die terugkomen in het verhaal van Jezus. En je kunt daaraan je eigen verhaal koppelen. Het verhaal van je leven en het verhaal van jouw geloven met zijn eigen tempo.

Johannes is de snellere van de twee, maar ook de mysticus: hij is niet tevreden met een eerste feitelijke uitleg. Hij zoekt geen verklaringen in toeval of samenloop van omstandigheden. Hij ziet betekenis in ieder detail. De werkelijkheid bestaat voor hem niet op zichzelf maar is geladen met betekenis. Deze ochtend is zwanger van nieuw leven: de zon, de warmte die sterker wordt, de kracht van de bloeiende natuur vertellen van nieuw leven. Niemand had dat vrijdag gezien, maar deze ochtend gaat er een nieuw licht op. Niet alleen de tuin lijkt veranderd, maar ook de beide leerlingen van het eerste uur lijken veranderd. Al hollend naar het graf gaat hun hart sneller kloppen: “Dit bestaat toch niet? Is dit wat Hij al had aangekondigd?”

De ander, Petrus, is minder snel. Meestal is hij impulsief en reageert direct vanuit zijn hart: “dat nooit, Heer, niet naar Jeruzalem“ en “ik zal mijn leven voor u geven!” Teleurgesteld in zichzelf en omdat hij zich schaamt voor zijn te snelle woorden, is zijn tempo nu minder vlot dan dat van zijn jongere vriend en medeleerling. Toch voelt ook hij de zware woorden van Jezus: “op jou zal ik mijn kerk bouwen.” Als het verhaal van het evangelie van Christus dan toch een vervolg krijgt, wat zal deze rol dan inhouden? Aangekomen bij het graf krijgt hij nu van Johannes de kans om zijn verloochening, zijn zwakheid, zijn wankelmoedigheid goed te maken. Wat hoopt Petrus aan te treffen in het graf: de vervulling van zijn eigen verlangen? Eigenlijk niet: wat hij ziet, overstijgt zijn kennen en weten. Het overstijgt zijn begrip. Jezus heeft eigenlijk nooit in zijn denkraam gepast. Dat was de worsteling van Petrus: voortdurend worstelde hij met Christus. En dus was het een worsteling met God, zoals al vanouds door Jacob/Israël met God geworsteld is. Het is een worsteling op leven en dood. Wat is mijn leven? Waarom is dit leven mij toevertrouwd? Wat mag en kan ik met dit leven doen?

Beide leerlingen zijn verward door de confrontatie met het lege graf: zij hadden de schriften nog niet begrepen. Dat is een wonderlijke zin uit het evangelie: hij zag en geloofde en toch begrepen zij niet wat er geschreven stond. Geloven is dus niet begrijpen. Laten ook wij dus niet denken dat we het mysterie van Pasen begrijpen. Si comprehendis, non est Deus, Als je het begrijpt, is het God niet, waarschuwde Augustinus al. Pasen is niet het feest van begrijpen, maar het feest van het opengebroken graf. Het is het bericht van leven dat de dood overwint. Het is de verkondiging van toekomst waar geen mens nog toekomst ziet. Het vertelt van een Liefde, die mensen optilt en de ruimte geeft om werkelijk op een nieuwe manier mens te zijn. Dat is onze opdracht van Pasen: steeds weer nieuwe wegen van leven zoeken! Zalig Pasen. Amen.

Korte verkondiging Paaswake

Het licht is binnengebracht. Dit licht verlicht onze geschiedenis. Dat licht geeft visie en we bekijken onze geschiedenis vanuit het perspectief van heil. Wij zijn geen passieve slachtoffers van de geschiedenis, of meegaande objecten van de lotsbestemming. In de gebeurtenissen zijn kansen tot keuzes gelegen. Zien we die kansen om keuzes te maken? De lange Paaswake – en ik ben er blij om dat we deze nacht alle stappen van de Bijbelse geschiedenis kunnen meemaken die de liturgie ons aanreikt – laat de strijd zien tussen Kaïns geschiedenis en Abels geschiedenis. Ik ga weer naar Genesis: de tegenstelling tussen die twee typen mens is de rode draad in de geschiedenis. Staan wij aan de kant van Abel die voortdurend in de geschiedenis ten onder dreigt te gaan, of staan we aan de kant van Kaïn die wil beheersen, verwerven, presteren? Met die vraag lezen we de lezingen van deze nacht waarbij de vraag ons op de lippen ligt: is Jezus, de nieuwe Adem, de Abel die heeft geofferd op Golgota, in het duister verdwenen of is dit offer ook aanvaard, zoals bij Abel? Zal zijn stem nog gehoord worden? Luisteren we naar de hoogtepunten in Gods heilgeschiedenis tot het licht over ons op zal gaan, waar deze paaskaars ons al de aankondiging heeft geschonken.

Homilie
De mens bouwt. De geschiedenis begint met een tuin en eindigt met een stad. De mens maakt allerlei bouwwerken, soms om ruimte te scheppen, soms om af te weren. De mens bouwt vestingen maar ook tempels. Een experiment van de toren tot in de hemel gaat ten onder, maar die verleiding komt voortdurend weer naar boven. De bouwwerken van Egypte waar de Israëlieten als slaafse bouwlieden aan moesten meewerken zijn er mooie voorbeelden van. Ze worden als het ware weggespoeld door het water van de Rode Zee. Sindsdien moet Israël er voortdurend aan herinnerd worden dat het ware bouwwerk niet van steen is. Het paleis van David en de tempel van Salomo vormen slechts de afspiegeling van het ware bouwwerk, dat de mens is die zijn/haar leven bouwt op gerechtigheid. Het voorhangsel in de tempel scheurde bij het sterven van Jezus middendoor: niet achter een gordijn moeten we de Heer zoeken, maar het kruis geeft richting. Juist het lijden van de mensenzoon brengt ons in beweging. Misschien beleeft u, zusters, uw geloften als het bouwwerk van Gods gerechtigheid?

Vestingen en kastelen kunnen dezelfde verleiding hebben als de toren van Babel en de Pyramide van Egypte: jezelf sterk achten als God. Sinds de tijd dat stadsmuren niet meer dienstig zijn, bouwen we een vesting van economie en een marktevenwicht. Het dondert nu als een kaartenhuis in elkaar. De laatste vesting die geslecht moet worden is het rotsgraf. Het rotsgraf dat in de aarde is uitgehouwen is symbool van het geweld dat de aarde wordt aangedaan. Daar is de gekruisigde neergelegd, opgeborgen achter de steen van de machten van het koper, de machten van geweld, geld en afgoderij, de machten waarin de slang zijn kop op steekt. De steen wordt verwijderd door de hemelse wezens die de mens een handje helpen. De vesting van de dood, het rotsgraf, wordt geslecht door het geloof van de vrouwen die als eerste bij het graf komen. Hun geloof verpulvert de vesting van de dood. In plaats van zitten bij het graf, blijven rouwen om de dood die over ons is gekomen, is het woord van de engel: beweging.

Deze wake door de Bijbelse geschiedenis is een beweging: steeds wordt de mens getoond in de gedaante van Abel, de kwetsbare die ondanks alles de drager van de belofte is. In deze wereld van vandaag waarin we de ineenstorting meemaken van onze economische vesting, moet er een nieuw bouwwerk gebouwd worden, een nieuw evenwicht gevonden worden. Natuurlijk zullen de mensenmassa’s weer terugvallen in hun oude patroon, en de steen weer willen terugduwen op haar plaats. Wij blijven getuigen van dat andere evenwicht waar mensen daadwerkelijk vanuit hun hart en ziel met elkaar verbonden zijn, en niet door wat zij doen of hebben. Een nieuw ‘zijn’ wordt zichtbaar in deze weken. Van dat nieuwe ‘zijn’ getuigt de Levende. Wij volgen zijn spoor en treden binnen in een nieuw tijdperk dat Pasen heet. Amen

Korte verkondiging Goede Vrijdag

Het lijden wordt vandaag openbaar. Het kruis wordt in alle ellende getoond. De wereld wendt zich liever af van het lijden. Maar wij zetten het in ons midden en vereren het kruis zoals de joden in de woestijn de slang omhoog hieven. Op deze tweede dag, Kruispasen, wordt het dieptepunt bijna bereikt: in de verheffing op het kruis is de Kenosis het meest zichtbaar, de nederdaling. We proberen dichtbij Hem te blijven, al zijn er voortdurend krachten die ons van Hem doen afwenden, Hem doen vergeten, die Hem klein en onbelangrijk houden. Wij verheffen het kruis, opdat we de kracht van zijn Geest ontvangen.

Homilie
Gisteren spraken we over het neerdalen, het bukken van Jezus in de voetwassing, zijn terugtrekken in het gebroken Brood en de gedeelde Beker. We spraken over het verlangen dat scheppend is, het woord dat handelen is: d_b_r. Vandaag wil ik u een ander Hebreeuws woord meegeven: n_ch_sj. Ik zei al dat Pasen betekent dat we altijd teruggaan tot Genesis omdat in Pasen onze oorsprong aan de orde is, wie de mens is wordt in de drie dagen van Pasen duidelijk.

De slang steekt deze dag zijn kop weer op. De oude vijand zegt – geen d_b_r hier – een woord van dood en ondergang. De slang is n_ch_sj en dezelfde letters worden gebruikt voor koper. U weet dat in de woestijn de koperen slang op een stok werd gezet door Mozes om de plaag te overwinnen (Numeri 21). Koper staat voor geld, voor wapens en cultusgerei: de koperen wereld is de wereld van militaire, economische en religieuze macht. De koperen slang is dus kwaad in het kwadraat. Als de slang spreekt, spreken de machten van deze wereld. De zwijgende Jezus aan het kruis is het mikpunt van de machten: de speelbal van soldaten en hogepriesters. Het werkwoord n_ch_sj betekent trouwens ook occulte krachten, afgoderij, tovenarij. Het zijn de orakels die met valse en halve waarheden de wereld en de mensen bespelen. Die in de stilte die volgt op de vraag: “Wat is waarheid” hun gekrakeel laten horen, het populisme, het inspelen op angst en eigenbelang. Het n_ch_sj veroordeelt de man uit Nazareth. Hij gaat eraan ten onder.

In tegenstelling tot het n_ch_sj, het spelen en bespelen van de gevoelens van mensen, geeft de Heer Jezus zich over aan de Liefde van de Vader. Onzichtbaar, onhoorbaar is die Liefde aanwezig: door goede machten, trouw en stil omgeven, zingt Dietrich Bonhoeffer op de vooravond van zijn executie 75 jaar geleden: “In goede machten liefderijk geborgen, verwachten wij getroost wat komen mag. God is met ons des avonds en des morgens, is zeker met ons elke nieuwe dag.”

In de stilte die volgt op het zachte ‘het is volbracht’ breekt de echte sabbat aan, de stilte van de zaterdag die de diepte aanduidt van de ontmoeting van God en de mens op het dieptepunt van de Kenosis. In de stilte die volgt op deze avond worden de poorten opengebroken die de mens gevangen houden in het Rijk van de dood. We zien het op de icoon van de nederdaling ter helle: de gekruisigde die Adam bij de hand neemt. Dat alles voltrekt zich in onze stilte. Maar wij zien en ervaren het in de stilte van deze avond, van de sabbat van Pasen die hoop inhoudt van nieuw leven.