LogoAdVanDerHelm

kaarsjes

Verkondiging 19 november 2023, drie├źndertigste zondag door het jaar

Lezingen
Spreuken 31, 10-13.19-20.30-31
Psalm 128
1 Thessalonicenzen 5, 1-6
Mattheüs 25, 14-30

Welkom
We leven in angstige tijden. Er zijnn berichten van dood en verderf, van oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid. De mensen lijken gek geworden en er lijkt geen grens aan de onmenselijkheid.

Wie met de ogen van het evangelie kijkt, beseft dat de wortels van hetgeen er nu gebeurt, al veel vroeger zijn geplant. Het getuigt van onvermogen van de mens om boosheid te beantwoorden met goedheid, het onvermogen om in het duister licht te ontsteken. Nee, er wordt juist nog meer geweld toegevoegd en er wordt nog meer duisternis gezaaid. Ook in Nederland zien we steeds meer boosheid. Ik meen dat alle demonstraties die hier in ons land gehouden worden, weinig toevoegen aan een oplossing. Van een afstand weten we allemaal wat er moet gebeuren, maar wie zich erin verdiept, weet dat de zaak veel complexer is en wij het hier niet kunnen overzien.

Wij zijn hier samen en bidden dat initiatieven die achter de schermen worden genomen, zoals door de paus, een positief effect zullen hebben. De paus heeft woensdag een ontmoeting met familieleden van gijzelaars en met mensen die in Gaza wonen. Balanceren op het diplomatieke koord. We bidden voor bevrijding van de gijzelaars, dat de verantwoordelijken voor terrorisme gestraft worden. We bidden dat wij hier de hoop op vrede niet verliezen.

Homilie
Broeders en zusters, vrienden van de Heer,
De laatste hoofdstukken van Mattheüs die gelezen worden aan het einde van het kerkelijk jaar, willen ons de vreze des Heren bijbrengen, het ontzag voor de dag des Heren die ooit zal komen. Niemand weet wanneer. Een dag van oordeel en waarheid. Wie is er dan klaar voor? Parabels zoals van vandaag proberen ons die vreze des Heren bij te brengen. Het is een term die aan het einde van Jezus’ leven steeds vaker valt. Dat is geen populair begrip. We willen geloof juist niet meer verbinden met angst en vrees. Het gaat om liefde en toewijding, niet om vrees.

Toch zien we groeiende angst en vrees. Voor sommigen lijkt zelfs het einde der tijden in zicht. De evangelische kerken in Amerika menen dat die tijd is aangebroken en dat we ons moeten voorbereiden op de slotakte van de menselijke geschiedenis. Alle berichten van oorlog in Israël zijn voor hen teken van de apocalyptische strijd die aangebroken is. In hun opvatting is geweld onvermijdelijk en juist de weg van God om ruimte te maken voor zijn Koninkrijk.

Dat is niet mijn geloof. Het evangelie vraagt om steeds wegen van vrede te zoeken en te vinden. Wij leggen ons nooit neer bij oorlog en geweld. Vrede is de weg van God. Gods Geest zal ons inspireren om steeds een antwoord van vrede en verzoening te vinden als reactie op boosheid en haat.

Hoe kunnen we dan het begrip “de vreze des Heren” verstaan? Is het dan toch angst en vrees die de mens zal leren om God te gehoorzamen? Is God dan toch die strenge Vader die ons in de gaten houdt en alle overtredingen straft? Volgens mij heeft Jezus ons geleerd om van dat beeld afscheid te nemen. Zijn Vader is onze barmhartige Vader die vergeeft en verzoent en ruimte van leven geeft. Hoe kunnen we het begrip van de vreze des Heren dan verstaan?

Een belangrijke sleutel wordt ons in de parabel van vandaag aangereikt. De derde dienaar geeft door zijn handelwijze blijk van angst. Hij verstopt het talent uit angst voor de Heer die hem het talent had toevertrouwd. Hij zegt: “ik weet dat U een hard mens bent. Daarom ben ik het talent gaan verbergen.” Hij zit op het verkeerde spoor. De vreze des Heren, het ontzag voor het mysterie van God is bij hem tot platvloerse angst geworden. Deze angst verlamt. Deze angst brengt afstand. Deze angst brengt vervreemding, van God en ook vervreemding van zichzelf.

Daarentegen betekent de vreze des Heren juist nabijheid. Het evangelie vertelt hoe in Jezus God steeds weer dichtbij komt. In Jezus spreekt God, is het God die de handen oplegt, God die opricht en die bevrijdt. Het heeft alles te maken met het besef dat God naderbij komt. De eeuwige God, de almachtige Schepper van het heelal is een mensenkind geworden, geboren in een stal, neergelegd in een kribbe, gestorven aan een kruis. Zo dichtbij dat Hij ons mensenbestaan heeft gedeeld. Hij is één van ons geworden. Dat is het wonderlijke geheim van de menswording. Zijn liefde is blijkbaar zo groot dat Hij de afstand tussen God en mensen wilde overbruggen en bij ons wilde wonen en leven. Hoe dichterbij het mysterie ons nadert, hoe groter het wordt en indrukwekkender.

Wat betekent dat voor de dienaren die de talenten ontvangen van hun Heer? De twee dienaren die als eerste de talenten hebben ontvangen beseffen dat God hun iets heeft toevertrouwd dat van God zelf is. Het talent is het scheppende vermogen om in deze wereld het scheppingswerk van God voort te zetten. Het talent is niets anders dan Gods levenwekkende Geest die voor anderen bestemd is. Het is een gave die ten dienste van anderen staat. Daarom dragen deze talenten zoveel vruchten. De derde dienaar vat het talent op als iets om voor zichzelf te houden. Hij staat niet open voor het mysterie van Gods levenwekkende Geest die in hem leeft. In evangelische termen is hij al gestorven. Het talent zal daarom bij hem nooit vruchten dragen. Het wordt hem ontnomen niet als straf, maar omdat hij zichzelf buiten het leven heeft geplaatst. Hij heeft immers het talent niet ontvangen als wat het is: Gods levenwekkende Geest.

Wat is ons talent in deze tijden van oorlog? Dat is het talent om de vicieuze cirkel van geweld te doorbreken en als antwoord op boosheid een gebaar van vrede en verzoening te maken. Niet boosheid en verontwaardiging zal de wereld redden, maar barmhartigheid en tederheid. Die hebben het laatste woord over de mensheid. Daarom is zo’n gebaar als de ontmoeting van Paus Franciscus die ik in mijn openingswoord meldde, zo betekenisvol. Wij dragen allen dat talent in ons en brengen op die manier de liefde dichterbij de mensen, die liefde die leven geeft en die bron is van vrede. Hier in deze viering wordt die bron van vrede en liefde opnieuw voor ons geopend. Mogen wij deze bron ervaren als een daadwerkelijke kracht die vrede brengt en moge Gods Geest ons inspireren om die vrede met anderen te delen. Amen.

Verkondiging 12 november 2023, twee en dertigste zondag door het jaar

Lezingen
Wijsheid 6, 12-16
Psalm 63
1 Thessalonicenzen 4, 13-18
Mattheüs 25, 1-13

Woord van welkom
Welkom in dit huis van God en mensen,
Naar het einde van het kerkelijk jaar wordt de spanning opgevoerd: stel je eens voor dat het einde van de wereld daar is: aan welke kant zullen we dan staan? Hebben we dan de juiste keuzes gemaakt? Hebben we ons leven in evenwicht gebracht? We denken soms dat we keuzes kunnen uitstellen. Maar de teksten van deze weken dagen ons uit om nu al te kijken naar ons leven en een balans te maken. Iedere dag zouden we bereid moeten zijn om rekenschap af te leggen. Iedere eucharistie is een gelegenheid om de roepstem van de Heer te horen en ons af ter vragen of we klaar zijn om hem te ontvangen in ons leven. Zijn we in staat om zijn stem te verstaan? Brengen we ons leven in stilte bij de Heer en vragen we om vergeving en ontferming.

Homilie
Broeders en zusters, vrienden van de Heer,
In onze tijden klinken talloze stemmen. Zeker in tijden van verkiezingen is het de vraag welke stem we moeten volgen. Al die stemmen strijden om de meeste aandacht: stemmen die vertrouwd willen overkomen, die de juiste oplossingen presenteren. Die veelheid aan stemmen lijkt vaak een luid gekrakeel en roept onzekerheid op. Iedere stem claimt de beste oplossingen te hebben. Welke keuze moet gemaakt worden?

Ook in de teksten van vandaag spelen stemmen een doorslaggevende rol. De stem van de wijsheid in de eerste lezing, de stem van de engelen die de opstanding aankondigen en de stem in het evangelie die de komst van de bruidegom aankondigt. Het zijn stemmen die het leven van mensen fundamenteel veranderen.

Voor Salomo is de stem van de wijsheid het fundament van zijn koningschap. U kent het verhaal: God vraagt aan het begin van zijn koningschap wat hij van God verlangt. Salomo bidt niet om rijkdom of macht, maar om wijsheid. Het wordt het begin van een onvergetelijk koningschap dat rijke vruchten draagt en tot in onze dagen symbool is van rechtvaardigheid en barmhartigheid. Volgens de tekst van daarnet vraagt deze wijsheid eenvoudigweg dat je naar haar op zoek gaat, dat je ruimte maakt voor haar stem. Is het zo eenvoudig? In onze hectische en drukke tijd is dat minder eenvoudig dan ons tekstfragment suggereert. Maar laten we beseffen dat wanneer wij bidden om wijsheid, dat gebed zelf al een moment van reflectie is. Dit gebed geeft ons het inzicht dat we om wijsheid te vinden een bron buiten ons moeten zoeken. Wij zoeken geen eigenwijsheid, geen zelfgenoegzaamheid, geen bevestiging van onze meningen of een verdediging van onze eigen belangen. Wijsheid verbindt ons met God zelf die in zijn Wijsheid de mens geschapen heeft, de mens in zijn/haar verantwoordelijkheid voord de schepping geplaatst heeft. In ons gebed om Wijsheid zoeken we begrip voor het heilsplan van God, waar niemand buiten de boot valt, niemand wordt vergeten, zeker niet de kleinen en kwetsbaren en we zoeken naar de wegen om aan dat heilsplan van God bij te dragen. Gebed om wijsheid betekent ook zelfonderzoek. Hebben we voldoende ruimte voor die wijsheid?

De tweede stem die van de aartsengel komt, kondigt de verrijzenis aan: de start van een nieuw bestaan. Het is de scheppende stem van God, die door de engel wordt doorgegeven en die dezelfde stem is van het allereerste begin. God sprak toen “Er zij licht” en er was licht. Nu zegt Hij door de engel: “er zij leven” en dan is er leven, zoals Jezus zelf de stem van God is als Hij Lazarus roept: “Lazarus, kom naar buiten.“ En Lazarus kwam naar buiten. Hij moest worden losgemaakt van de macht van de dood en de duisternis van het graf, maar Lazarus werd een nieuw bestaan geboden. Wie ruimte maakt voor de stem van God, de stem van Jezus die klinkt in het evangelie, die zal nieuw leven vinden.

De derde stem is de stem in de nacht die de bruidegom aankondigt: een stem die wakker schudt, een stem die vraagt of je bereid bent en klaar kunt zijn. De tien meisjes worden allen gewekt, maar nu blijkt wel hoe zij in het leven staan. De ene helft heeft een basis in de wijsheid (hier ligt een duidelijke link met de eerste lezing), de andere helft heeft er geen ruimte voor gemaakt. Zij hebben zichzelf buiten Gods plan geplaatst en worden dus niet meer herkend.

Geloven betekent ruimte maken voor de stem die je leven in het perspectief van Gods roeping plaatst. Wij zijn allen geroepen om als wijze vrouwen te zorgen voor een fundament van ons leven. Wij zijn niet zelf ons fundament, maar God is het fundament. Dat is geen wezensvreemd element dat ons dwingt tot een weg die niet bij ons leven zou passen. De stem van God wil ons juist thuis brengen. Het huis van de bruiloft betekent dat daar de eenheid en harmonie tussen de mens en God wordt gevierd. Daar beseft de mens dat hij/zij de weg heeft gevonden om zich te ontplooien en te voltooien in de Geest van Gods heilsboodschap. We ontdekken dat we zelf deel uitmaken van dat heilsplan van God. Moge het ons gegeven zijn dat we op veel momenten die juiste stem verstaan en ons leven kunnen plaatsen in het licht van Gods heilsplan. Amen.

Verkondiging 5 november 2023, eenendertigste zondag door het jaar

Lezingen
Maleachi 1, 14b.2, 1-2b.8-10
Psalm 131
1 Thessalonicenzen 2, 7b-9.13
Mattheüs 23, 1-12

Woord van welkom
Welkom in dit huis van God en mensen. Jezus heeft ons God leren kennen als een Vader, als de ene Vader, de oorsprong, degene bij wie we veilig zijn. Hij heeft zo een nieuwe dimensie gegeven aan het leiderschap. Dat betekent niet de baas spelen en anderen onder de duim houden. Maar het betekent: leven geven. Zo is ook het leiderschap in de kerken bedoeld: men wijst een weg ten leven.

Op deze zondag voor de oecumene staan we stil bij de eenheid die de ene Vader ons geschonken heeft. Wat hebben we met die eenheid gedaan? Leggen we ons niet te vaak neer bij de verdeeldheid: het is nu eenmaal zo gegroeid? Of stappen we er juist te makkelijk overheen: het komt toch allemaal op hetzelfde neer. Beide houdingen zijn niet vruchtbaar en brengen ons niet verder. En als we niet groeien in eenheid, groeien we ook niet in onze relatie met God. Laten we een moment stil zijn om onze broeders en zusters van de andere christelijke kerken te gedenken, om te denken aan de concrete mensen van andere kerken uit onze vriendenkring.

Homilie
Broeders en zusters, vrienden van de Heer,
Richtingwijzers hebben we steeds minder nodig met onze navigatiesystemen. Google maps en TomTom zijn de instrumenten die landkaarten en plattegronden hebben vervangen. Je kunt altijd weer de weg vinden en de route ook weer bijstellen bij vertragingen, opstoppingen of andere obstakels. Maar je moet wel je verstand blijven gebruiken en altijd blijven nadenken: is deze digitale route inderdaad de juiste? Soms kunnen er redenen zijn om toch weer een andere route te kiezen. Een langere omweg kan soms verstandig zijn.

Vaders en natuurlijk ook moeders zijn richtingwijzers voor het leven. Sommigen zijn daar beter in dan anderen. Ook daar moeten we rekening mee houden. Voor vaders en moeders is de toekomst net als voor onszelf een onbekend land waar zij nog niet geweest zijn. Je mag van vaders en moeders wel verwachten dat ze met hun wijsheid en ervaring beter kunnen inschatten wat in bepaalde omstandigheden de juiste richting zal zijn. Maar ook bij hun adviezen kan het gebeuren, dat je zelf moet blijven nadenken over de beslissingen die je moet nemen en de richting die je in het leven wilt inslaan.

Vaders en moeders in de kerken hebben de rol om met het evangelie als routekaart adviezen te geven over de keuzes waar we voor staan. Je mag van hen verwachten, naast een doorwrochte preek, dat zij in gesprekken en adviezen de wijsheid van de Bijbel en de traditie gebruiken om je de juiste weg te wijzen. Zij kunnen ook hun eigen wijsheden en kennis gebruiken, maar kunnen niet op de stoel van Christus zelf plaats nemen.

Het kerkelijke leiderschap heeft veel variaties: er zijn kerken met bisschoppen die een sacramenteel leiderschap uitoefenen, in andere kerken is het veel meer charismatisch en persoonlijk. Sommige kerken hebben strikte toelatingscriteria, en andere laten vrijwel iedereen toe die zich geroepen voelt. Als u gekeken heeft naar de oecumenische viering bij de opening van de synode in Rome, zaterdag 28 september, of dergelijke vieringen die u zelf heeft meegemaakt, dan heeft u de grote variatie gezien in liturgische kleding die de grote spirituele variëteit weerspiegelt. Het is een grote rijkdom.

Al deze kerkelijke richtingwijzers moeten echter niet vergeten dat zij niet namens zichzelf spreken. Zoals Jezus tegen de Schriftgeleerden zegt: je kunt wel plaats nemen op de stoel van Mozes, maar je moet jezelf niet groter achten dan Mozes. In de kerken ontlenen de voorgangers en de leiders hun gezag aan de opdracht van Christus zelf: weid mijn schapen en hoed mijn lammeren. Uiteindelijk is er maar één Vader die de weg wijst en één Christus die ons die weg geleerd heeft.

Komende week vieren we het feest van de H. Willibrordus, de apostel van Noord Nederland. We vieren het fundament van de christelijke kerken in onze streken. Daarom gedenken we vandaag op Willibrordzondag de opdracht van de kerken en haar leiders om de samenleving de richting te wijzen van de wijsheid van het evangelie. Ze vertalen de boodschap van het evangelie naar onze tijd toe en tonen dat wij ook voor de vragen waar we nu voor staan, kunnen putten uit Bijbel en traditie.

Terwijl de wereld haar eigen navigatiesystemen heeft ontwikkeld en vertrouwt op kennis en technologie, hebben de kerken en haar leiders de opdracht om te wijzen op de prudentie en wijsheid om zelf de keuzes te maken. De kerken dienen te beseffen dat zij hun eenheid dienen te versterken met het oog op een betere presentie en verkondiging in de wereld. Uiteindelijk is het doel het geluk van heel de mensheid, de bevrijding van de vicieuze cirkels van haat, wraak en geweld.

Dat geldt ook onze eigen kerkelijke discussie en gesprekken in onze geloofsgemeenschap en parochie. Leiden ze uiteindelijk tot een beter christelijk getuigenis in de wereld? Maken zij ons tot een meer gastvrije kerk? Of gaat het ons om ons eigen gelijk? Uiteindelijk is de vraag hoe de kerken een richtingwijzer voor de wereld kunnen zijn. Ik weet dat de wereld meent het evangelie niet meer nodig te hebben. Als we kritisch kijken naar de samenleving, zien we dat we ondanks die technologie en wetenschap niet verder zijn gekomen. Een andere stem is nodig, de stem van de Vader zelf. Moge het zo zijn dat wij dienstbaar zijn aan die stem van de Vader, de stem van Christus. Daar staan we als kerken voor; daar staan we als kerkelijke leiders voor. Moge de heilige Geest ons daarbij inspireren. Amen.