LogoAdVanDerHelm

kaarsjes

Verkondiging 19 november 2023, drieëndertigste zondag door het jaar

Lezingen
Spreuken 31, 10-13.19-20.30-31
Psalm 128
1 Thessalonicenzen 5, 1-6
Mattheüs 25, 14-30

Welkom
We leven in angstige tijden. Er zijnn berichten van dood en verderf, van oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid. De mensen lijken gek geworden en er lijkt geen grens aan de onmenselijkheid.

Wie met de ogen van het evangelie kijkt, beseft dat de wortels van hetgeen er nu gebeurt, al veel vroeger zijn geplant. Het getuigt van onvermogen van de mens om boosheid te beantwoorden met goedheid, het onvermogen om in het duister licht te ontsteken. Nee, er wordt juist nog meer geweld toegevoegd en er wordt nog meer duisternis gezaaid. Ook in Nederland zien we steeds meer boosheid. Ik meen dat alle demonstraties die hier in ons land gehouden worden, weinig toevoegen aan een oplossing. Van een afstand weten we allemaal wat er moet gebeuren, maar wie zich erin verdiept, weet dat de zaak veel complexer is en wij het hier niet kunnen overzien.

Wij zijn hier samen en bidden dat initiatieven die achter de schermen worden genomen, zoals door de paus, een positief effect zullen hebben. De paus heeft woensdag een ontmoeting met familieleden van gijzelaars en met mensen die in Gaza wonen. Balanceren op het diplomatieke koord. We bidden voor bevrijding van de gijzelaars, dat de verantwoordelijken voor terrorisme gestraft worden. We bidden dat wij hier de hoop op vrede niet verliezen.

Homilie
Broeders en zusters, vrienden van de Heer,
De laatste hoofdstukken van Mattheüs die gelezen worden aan het einde van het kerkelijk jaar, willen ons de vreze des Heren bijbrengen, het ontzag voor de dag des Heren die ooit zal komen. Niemand weet wanneer. Een dag van oordeel en waarheid. Wie is er dan klaar voor? Parabels zoals van vandaag proberen ons die vreze des Heren bij te brengen. Het is een term die aan het einde van Jezus’ leven steeds vaker valt. Dat is geen populair begrip. We willen geloof juist niet meer verbinden met angst en vrees. Het gaat om liefde en toewijding, niet om vrees.

Toch zien we groeiende angst en vrees. Voor sommigen lijkt zelfs het einde der tijden in zicht. De evangelische kerken in Amerika menen dat die tijd is aangebroken en dat we ons moeten voorbereiden op de slotakte van de menselijke geschiedenis. Alle berichten van oorlog in Israël zijn voor hen teken van de apocalyptische strijd die aangebroken is. In hun opvatting is geweld onvermijdelijk en juist de weg van God om ruimte te maken voor zijn Koninkrijk.

Dat is niet mijn geloof. Het evangelie vraagt om steeds wegen van vrede te zoeken en te vinden. Wij leggen ons nooit neer bij oorlog en geweld. Vrede is de weg van God. Gods Geest zal ons inspireren om steeds een antwoord van vrede en verzoening te vinden als reactie op boosheid en haat.

Hoe kunnen we dan het begrip “de vreze des Heren” verstaan? Is het dan toch angst en vrees die de mens zal leren om God te gehoorzamen? Is God dan toch die strenge Vader die ons in de gaten houdt en alle overtredingen straft? Volgens mij heeft Jezus ons geleerd om van dat beeld afscheid te nemen. Zijn Vader is onze barmhartige Vader die vergeeft en verzoent en ruimte van leven geeft. Hoe kunnen we het begrip van de vreze des Heren dan verstaan?

Een belangrijke sleutel wordt ons in de parabel van vandaag aangereikt. De derde dienaar geeft door zijn handelwijze blijk van angst. Hij verstopt het talent uit angst voor de Heer die hem het talent had toevertrouwd. Hij zegt: “ik weet dat U een hard mens bent. Daarom ben ik het talent gaan verbergen.” Hij zit op het verkeerde spoor. De vreze des Heren, het ontzag voor het mysterie van God is bij hem tot platvloerse angst geworden. Deze angst verlamt. Deze angst brengt afstand. Deze angst brengt vervreemding, van God en ook vervreemding van zichzelf.

Daarentegen betekent de vreze des Heren juist nabijheid. Het evangelie vertelt hoe in Jezus God steeds weer dichtbij komt. In Jezus spreekt God, is het God die de handen oplegt, God die opricht en die bevrijdt. Het heeft alles te maken met het besef dat God naderbij komt. De eeuwige God, de almachtige Schepper van het heelal is een mensenkind geworden, geboren in een stal, neergelegd in een kribbe, gestorven aan een kruis. Zo dichtbij dat Hij ons mensenbestaan heeft gedeeld. Hij is één van ons geworden. Dat is het wonderlijke geheim van de menswording. Zijn liefde is blijkbaar zo groot dat Hij de afstand tussen God en mensen wilde overbruggen en bij ons wilde wonen en leven. Hoe dichterbij het mysterie ons nadert, hoe groter het wordt en indrukwekkender.

Wat betekent dat voor de dienaren die de talenten ontvangen van hun Heer? De twee dienaren die als eerste de talenten hebben ontvangen beseffen dat God hun iets heeft toevertrouwd dat van God zelf is. Het talent is het scheppende vermogen om in deze wereld het scheppingswerk van God voort te zetten. Het talent is niets anders dan Gods levenwekkende Geest die voor anderen bestemd is. Het is een gave die ten dienste van anderen staat. Daarom dragen deze talenten zoveel vruchten. De derde dienaar vat het talent op als iets om voor zichzelf te houden. Hij staat niet open voor het mysterie van Gods levenwekkende Geest die in hem leeft. In evangelische termen is hij al gestorven. Het talent zal daarom bij hem nooit vruchten dragen. Het wordt hem ontnomen niet als straf, maar omdat hij zichzelf buiten het leven heeft geplaatst. Hij heeft immers het talent niet ontvangen als wat het is: Gods levenwekkende Geest.

Wat is ons talent in deze tijden van oorlog? Dat is het talent om de vicieuze cirkel van geweld te doorbreken en als antwoord op boosheid een gebaar van vrede en verzoening te maken. Niet boosheid en verontwaardiging zal de wereld redden, maar barmhartigheid en tederheid. Die hebben het laatste woord over de mensheid. Daarom is zo’n gebaar als de ontmoeting van Paus Franciscus die ik in mijn openingswoord meldde, zo betekenisvol. Wij dragen allen dat talent in ons en brengen op die manier de liefde dichterbij de mensen, die liefde die leven geeft en die bron is van vrede. Hier in deze viering wordt die bron van vrede en liefde opnieuw voor ons geopend. Mogen wij deze bron ervaren als een daadwerkelijke kracht die vrede brengt en moge Gods Geest ons inspireren om die vrede met anderen te delen. Amen.