LogoAdVanDerHelm

kaarsjes

Verkondiging 2 januari 2022, Openbaring des Heren

Lezingen
Jesaja 60, 1-6
Psalm 72
Efeziërs 3, 2-3a.5-6
Mattheüs 2, 1-12

Welkom aan u allen,
Dit is het eigenlijke Kerstfeest: nu wordt duidelijk dat het Kind voor heel de wereld geboren is en dat alle mensen van goede wil Hem allemaal kunnen herkennen. De wijzen verbinden de drie toen bekende werelddelen en de drie generaties met elkaar: zij allen komen bij het Kind. Een nieuw volk verschijnt aan de horizon: herkennen wij hen als broeders en zusters? Het kleine Jeruzalem voelt zich bedreigd door de wijzen uit het Oosten en schepen hen af zonder zelf in beweging te komen. Wij ontvangen de wijzen en trekken met hen mee naar Bethlehem. Wij kijken naar het Kind door hun ogen. Laten we ons door dit Kind leiden in dit nieuwe jaar?

Homilie
Broeders en zusters, vrienden van de Heer,
De reis van de wijzen uit het oosten spreekt tot de verbeelding van alle generaties. Bij ons thuis vroeger kwamen de wijzen telkens stapje voor stapje dichterbij richting kerststal. Helaas bereikten zij vaak niet eens de kerststal omdat op de verjaardag van mijn moeder, vandaag 2 januari, alle kerstversiering al opgeruimd moest zijn. Later ging het beter en bleef de kerststal een langer voortbestaan beschoren dan de kerstboom die steevast op Nieuwjaarsdag buiten werd gezet. Toen konden de wijzen rustig op 6 januari aankomen, de traditionele dag van de openbaring des Heren, in de Kerk van het Oosten de ware betekenis van het Kerstfeest. Jezus is immers geboren voor de hele wereld en niet voor een paar uitverkoren zielen in Israël.

De reis van de wijzen is een avontuur vol verrassingen. De fundamentele vraag is of zij bestand zijn tegen dergelijke verrassingen. Zij zijn geleerden uit het Oosten, maar als je kennis moet toepassen in het dagelijkse leven, dan is dat niet eenvoudig. De ontdekking van het land Israël en de stad Jeruzalem, de teleurstelling van die bange koning: ze zullen aan hun kennis en hun beslissing om op reis te gaan hebben getwijfeld. Dat is de reden van de grote vreugde: de ster die zij weer zien nadat zij de bange stad en de wrede koning achter zich gelaten hebben, bevestigt dat zij het spoor weer hebben gevonden. Dan volgt de volgende verrassing: de ontmoeting met het Kind en zijn moeder. Die aanblik betekent een nieuwe fase in hun leven en een nieuwe weg naar huis. Het is een omweg, maar wel een weg die hen verder brengt in hun leven.

Het is de weg van verrassingen van de mensheid. Wij zijn niet zomaar individuen die toevallig op pad zijn. Als mensheid maken we een tocht door de geschiedenis. Waardoor wordt die weg geleid? Wat geeft ons oriëntatie? Ook onze levensreis kent verrassingen. Het zijn ontmoetingen, teleurstellingen die de bakens zijn waartoe we ons moeten verhouden. Wat geeft richting en houvast? Wat is nu het meest fundamentele van de ontwikkeling van de wijzen? Wat gebeurt er nu eigenlijk met hen? Het is een wijziging in hun levensoriëntatie. Niets meer en niet minder. U weet dat de opmerking van de evangelist dat ze langs een andere weg naar huis gaan, niet zomaar een losse opmerking is. Mattheüs zegt niet iets zomaar. Ieder woord van het evangelie is beladen met symboliek en vervuld van een diepere betekenis.

Wat houdt die verandering bij de wijzen nu in? Volgens Mattheüs wordt de ster ingeleverd als oriëntatiepunt en vervangen door het Kind. De wijzen zijn astronomen en bestuderen de hemellichamen. Het zijn de wetmatigheden van de hemellichamen waar zij mee vertrouwd zijn. Zij hechten daar een bepaalde betekenis aan. Een bijzonder verschijnsel brengt hen in beweging, omdat zij willen weten of hun theorie van de geboorte van een nieuwe koning klopt. Zij willen als het ware hun hypothese bevestigd zien. Het is een wetenschappelijke houding die duidelijke kaders geeft. Voor de wijzen is dit het fundament van hun levensopvatting en die brengt hen heel ver. Het zijn nieuwsgierige mensen en dat is een nuttig uitgangspunt.

Er wordt een grote tegenstelling beschreven. Enerzijds de angstige koning Herodes met de stad die in rep en roer is vanwege het bericht van een nieuwe koning en anderzijds het huis waar het Kind en zijn moeder zich bevinden. Let wel, er wordt niet gesproken van een stal en Jozef is ook even de hort op. De eenvoud van de scene van het Kind en zijn Moeder is voldoende voor de wijzen om op de knieën te gaan.

Het is de tegenstelling tussen de gewelddadigheid van Herodes, die zijn machtspositie wil verdedigen en de liefdevolle scène van moeder en Kind, die de wijzen uitnodigt hun tassen te openen en hun geschenken aan te bieden. Deze geschenken zijn hun belijdenis: ze herkennen Gods aanwezigheid, het ware koningschap en de volheid van de mens. In plaats van de ster, hun wetenschappelijk instrument, komt de mens centraal te staan. Dat geeft vreugde en richting. In plaats van het verlangen naar kennis komt de vreugde die hen bij het Kind brengt. Dat zegt ons dat kennis en wetenschap niet voldoende zijn voor de mens om vreugde te vinden. Als we van het Kind onze levensoriëntatie maken, zullen we vreugde vinden. Er is natuurlijk geen tegenstelling tussen wetenschap en geloof, want ze hebben elkaar nodig. Zoals de wijzen een nieuw evenwicht in hun leven vinden, mogen ook wij als gelovige mensen tussen alle informatie en kennis die we opdoen, nooit de oriëntatie op dit Kind verliezen. Amen.