LogoAdVanDerHelm

kaarsjes

Verkondiging 21 november 2021, Christus koning van het heelal

Lezingen
Daniël 7, 13-14
Psalm 92
Openbaring 1, 5-8
Johannes 18, 33b-37

Welkom
Aan het einde van het kerkelijk jaar krijgen we een dramatisch tafereel voor ogen: de vastgebonden Jezus in gesprek met Pilatus. Een machteloze man die veroordeeld gaat worden en het onderspit delft. Het is geen gesprek: het geweld werpt zijn schaduw al vooruit. Dit gesprek kan niet goed aflopen: mensen verstaan elkaar niet. Zij praten langs elkaar heen. Het gevolg weten we: de dood aan het kruis.

We hebben gisteren een enorme uitbarsting van geweld gezien. Dat is niet voor het eerst. Beschouw deze viering als een bescheiden demonstratie van vrede. We zijn met een bescheiden groep, maar er zijn vele kerken en gebedshuizen waar mensen in vrede samenkomen. Laten we een moment stil zijn om te beseffen dat wij geloven in de kracht van vrede. Daartoe zijn we hier samen. We bereiden ons voor om het Brood van Gods Vrede te ontvangen. Laten we eerst ons geweten onderzoeken, opdat Gods Geest het geweld in onszelf kan wegnemen.

Homilie
Broeders en zusters, vrienden van de Heer,
Wie macht wil uitoefenen, wil dat graag over anderen doen. De macht van de een beperkt de ruimte van de ander. De baas in het bedrijf kan opdrachten geven aan de werknemers, de leraar voor de klas geeft taken aan de leerlingen. De aanvoerder op het veld kan aanwijzingen geven, die anderen moeten opvolgen. Met normale machtsuitoefening is niets mis, maar macht kan misbruikt worden: een werkgever geeft onmogelijke opdrachten, de leraar is buitensporig streng. De dictator snoert de oppositie de mond en misbruikt vluchtelingen voor zijn machtsspel. Macht houdt het risico in dat anderen machteloos worden, of in ieder geval macht moeten inleveren. Macht kan leiden tot machtsmisbruik. Macht kan mensen corrumperen. Machtigen raken eraan gewend dat anderen willoos volgen. De stap van macht naar geweld is dan niet meer zo groot.

Het gesprek tussen Jezus en Pilatus is een ongelijk gesprek: de machtige vertegenwoordiger van de keizer spreekt tot de machteloze gevangene, die op het punt staat gemarteld en uiteindelijk gedood te worden. En Pilatus wil er een spel van maken. Het is dus een gewelddadig gesprek. Pilatus geniet van zijn macht. U weet dat hij elders in het gesprek opmerkt dat hij de macht heeft om Jezus eventueel vrij te laten. Dat is geen aanbod om eventueel barmhartig te zijn; het is een spel zoals een kat met een muis speelt. Er is geen sprake van dat de gevangene wordt vrijgelaten: alleen de machteloosheid van Jezus wordt onderstreept. Het gesprek krijgt een vreemde wending door de reactie van Jezus die allerminst onder de indruk is van de macht van Pilatus of van de keizer. Jezus weigert in het machtsspel van Pilatus mee te gaan. Voor Hem betekenen koningschap en macht iets totaal anders dan voor Pilatus. Zijn macht heeft niets met geweld te maken, maar met dienstbaarheid (denk aan de voetwassing), met vrijgevigheid (denk aan de bruiloft van Kana en de broodvermenigvuldiging), met leven (denk aan de opwekking van Lazarus). Stadhouder Pilatus doet zijn macht gelden ten koste van de vrijheid van de anderen. Hij heeft de Joden in zijn greep. Hij weet ze te bespelen en tegen elkaar uit te spelen. Er zijn verzetshelden, de zeloten, maar er zijn meer collaborateurs, de tollenaars. Zolang ze onder elkaar verdeeld zijn, heeft Pilatus geen kind aan ze. Machiavelli had er nog wat van kunnen leren.

De boodschap van Jezus is dat de macht zoals Pilatus deze hanteert, de mens misvormt en een vorm van geweld is die voor de mens dodelijk is. In het sterven van Jezus, dat volgt op de veroordeling, ligt besloten dat de hele mensheid hierdoor ten onder kan gaan. Het ingrijpen van God de Vader in de Verrijzenis door zijn Zoon opnieuw een Geest van leven te schenken, net als bij zijn doop, biedt ons hoop en geeft ons een perspectief op redding. De mens hoeft niet uitgeleverd te zijn aan geweld!

Het geweld waar we dit weekeinde getuige van zijn, laat zien hoe de mens zich kan laten meeslepen door het spel van de macht. Het zijn afschuwelijke beelden van geweld, dat weer ander geweld uitlokt, beelden van mensen die niet meer voor rede vatbaar zijn. De helft van de gearresteerden is minderjarig: wat was de reden van hun geweld en hun boosheid en geweld? Wie heeft hen daartoe opgehitst? Achter deze demonstraties zitten personen en krachten die graag macht willen uitoefenen in onze samenleving, maar die in onze democratische rechtsstaat onvoldoende kanalen vinden om die macht te verwerven. Het geweld komt voort uit grove taal, uit scherpe beledigingen. Of het nu sociale media zijn, of opiniestukken, of zelfs de beledigingen en bedreigingen die in de tweede Kamer worden geuit: ook daar ligt een verantwoordelijkheid voor het geweld. Ieder die grove berichten de wereld in stuurt, iedereen die anderen grof beledigt en kwetst, draagt verantwoordelijkheid voor het geweld dat we zien.

Het is een waarschuwing aan ons allen: een vredige samenleving komt niet vanzelf. Ons enige antwoord is dat wij hier samen komen in vrede. Het is een demonstratie dat het anders kan! We vieren vandaag Christus Koning. Straks zien we uit naar de geboorte van de vredevorst. Dat is voor ons een oproep om ons eigen innerlijk door zijn Geest van Vrede te laten bepalen. Als Christus onze Koning is, dan houden we ons verre van geweld in denken, spreken en in handelen. In de aanblik van het geweld van Pilatus liet Jezus zich niet intimideren, maar Hij bleef in de Liefde van de Vader. Ook wij laten ons niet intimideren door geweld. We laten ons er niet door van de wijs brengen. Ons samenzijn in vrede waar we het Brood van de Vrede delen, toont de wereld hoe het mogelijk is dat mensen in vrede leven. Amen.