LogoAdVanDerHelm

kaarsjes

Verkondiging 18 juli 2021, zestiende zondag door het jaar

Lezingen
Jeremia 23, 1-6
Psalm 23
Efeze 2, 13-18
Marcus 6, 30-34

Welkom
De beelden van het allesverslindende water spoelen langs onze ogen. Duitsland, België, Oostenrijk en Limburg zijn zwaar getroffen. Er zijn veel blijken van medeleven en hulpvaardigheid tussen mensen. Het is een prachtig teken dat mensen elkaar te hulp snellen. Aan de andere kant wordt een journalist op klaarlichte dag in Amsterdam doodgeschoten. Het zoveelste slachtoffer in een lange reeks van geweld. Gisteren werd in de Grote Kerk stil gestaan bij het vele geweld. Een tegenwicht is nodig. Burgers met een religieuze en levensbeschouwelijke achtergrond namen het voortouw om de goede krachten bij elkaar te brengen. Onze viering van de eucharistie is ook zo’n tegenwicht. In ons herdenkingsmaal van de gestorven Christus, komt Hij in ons midden en voedt ons met zijn Geest van verzoening en vrede. Laten we in deze viering stil staan bij wat het betekent om met Paulus Christus de Vrede van ons leven te noemen!

Homilie
Broeders en zusters, vrienden van de Heer,
De vier lezingen (inclusief de psalm) verrijken ons vandaag met namen voor God. Deze namen zijn pijlers onder ons Godsbeeld en helpen ons niet alleen om beter over God te denken, maar evenzeer om onze eigen verantwoordelijkheid in deze wereld op ons te nemen. De vier woorden zijn: Gerechtigheid, Herder, Vrede en Tederheid. God maakt zich kenbaar als wachter voor het samenleven van mensen, met kracht en met tederheid. Twee eigenschappen die tegengesteld lijken, maar bij God in evenwicht zijn.

De profeet Jeremia ziet de Koninkrijken Juda en Israël ten onder gaan door ontbrekend leiderschap. Er wordt geen verantwoordelijkheid genomen en de zittende leiders verschuilen zich achter strategieën om de macht te bewaren en voor hun eigen hachje te zorgen. God heet bij de profeet Gerechtigheid. Het is God er blijkbaar alles aan gelegen om de schapen van zijn volk samen te brengen en te houden. En het zijn vooral de kwetsbaren die Hij hierbij in het oog wil houden. De zorg voor hen is de lakmoesproef van een samenleving die zich rechtvaardig wil noemen. We weten dat Israël Gods oefentuin is opdat heel de mensheid begrijpt wat het betekent om samen te leven. Zijn we net als Israël niet gezakt voor dit examen de laatste jaren? God ziet de misdaden van zijn volk (hoe actueel kan een oudtestamentische profeet zijn!), maar dat belemmert Hem niet om zijn volk te herstellen. Wij mogen daarom ook geloof hebben in dat herstelvermogen: de ramp in Limburg laat ook zien dat er veel goeds tussen mensen bestaat. Wie haalt dat naar boven? Is daar een ramp voor nodig? Maar gelukkig zijn we die onderlinge hulpvaardigheid niet vergeten. Daar zien we dat gerechtigheid en hulpvaardigheid nog bestaan.

Voor psalm 23 is het dal van doodse duisternis het dieptepunt waar een mens in kan verkeren. Blijkbaar is dat dal niet te vermijden. Een Herder is dan nodig. Lees de psalm aandachtig en dan ontdek je dat op het meest beroerde moment, het moment van de grootste eenzaamheid de psalmist overgaat van de derde persoon naar de tweede: van een beschrijving van wie God is, wordt het een gebed. Dit is een mooi teken voor ons geloofsleven: we kunnen wel óver God praten, maar kunnen we ook mét Hem praten? Ook in deze psalm wordt onze weg een weg van gerechtigheid genoemd. Ons spreken over God en met God is niet vrijblijvend: het vraagt handelen. De samenkomst gisteren in de Grote Kerk was voor ons als Haagse Gemeenschap van Kerken dan ook een goede kans om aan deze opdracht inhoud te geven.

Paulus brengt de titel Vrede naar voren: we weten dat vrede het evangelische herkenningswoord van de verrezen Christus is. Paulus benadrukt dat Christus door zijn levensoffer heeft laten zien dat de Liefde van God de Vader een scheppende en leven gevende liefde is. Daar waar dood en verderf heersen, toont Christus de kracht van Gods liefde. Kunnen wij in dat voetspoor van vrede gaan? Dat is geen naïeve alles-komt-wel-goed mentaliteit, maar een weerbare vrede, die krachtig genoeg is om geweld en agressie te weerstaan. We laten ons geloof in de goede God die Vrede schenkt niet afnemen door gewelddadige krachten in de samenleving. Onze keuze om bij de kerk te horen en naar de kerk te gaan, is een krachtig getuigenis dat daartegen in gaat. Als ik u nog moet uitleggen waarom het zin heeft naar de kerk te gaan, dan doe ik dat nu!

Jezus sluit in het evangelie vandaag aan bij de ervaring van Jeremia: de mensen zijn de weg kwijt en ze hebben hun oriëntatievermogen verloren. Naast de strenge en veeleisende dimensie van gerechtigheid die Jeremia naar voren schuift, legt Jezus de nadruk op de Tederheid van God: Jezus is begaan met de mensen en dat bepaalt zijn handelen en spreken. De vertaling spreekt van medelijden; ik vertaal dat met tederheid. Daarin klinkt door dat God begaan is met onze wereld: al in Exodus 3 maakt God aan Mozes duidelijk dat Hij het lijden van zijn volk in Egypte ziet. In Christus, zijn Zoon maakt Hij dat weer duidelijk: het onderricht van Christus verbindt, bemoedigt en versterkt. Wij kunnen daaruit putten, bemoediging en inspiratie halen. Dat is het fundament van onze kerk.

Gerechtigheid, Herder, Vrede en Tederheid: vier woorden die we mogen koppelen aan ons beeld van God. Moge deze beelden ons inspireren om met deze God verbonden te blijven. Amen.

Verkondiging 27 juni 2021, dertiende zondag door het jaar

Lezingen
Wijsheid 1, 13-15; 2, 23-24
Psalm 30
2 Korinthe 8, 7.9.13.15
Marcus 5, 21-43

Welkom
Welkom bij deze eucharistieviering. Verschillende gradaties van ontmoetingen lezen we vandaag in het evangelie: een grote menigte verzamelt zich, zij zien Jezus. Zij hebben een oppervlakkig contact met hem en blijven op afstand. De vader van het bijna dode meisje, Jaïrus, komt om hulp vragen: hij spreekt Jezus direct aan. Een stap verder gaat de zieke vrouw. Omdat zij bloed verliest, is zij een onreine vrouw. Zij raakt Jezus aan. Zij hoopt dat dit ongemerkt gaat, maar integendeel. De aanraking echter brengt reinheid en leven.

Laten we diezelfde ontwikkeling maken in ons leven die ook in deze viering zit: van buiten, vanuit het gewone leven komen we naar binnen, we spreken Jezus aan in ons gebed en in de eucharistie raakt hij ons en wordt Hij deel van ons bestaan. Moge het een helende kracht zijn die we hier ontvangen. Ik wens u een genezende eucharistie.

Homilie
Broeders en zusters, vrienden van de Heer,
Voor het denken in de Joodse wereld van Jezus zijn lichaam en Geest niet te scheiden. Een lichamelijke ziekte duidt op een innerlijk probleem. We kennen de koorts van de schoonmoeder van Petrus die duidt op een wankelmoedig geloof en gebrekkig vertrouwen. Vandaag wordt Jezus geconfronteerd met problemen van meer serieuze aard. Het gaat hier zelfs om leven en dood. De twee vrouwen laten een volledige complementariteit zien: jong en oud, passief in bed en actief op pad om Jezus aan te raken. De overeenkomst tussen de twee is dat het leven uit hen vloeit. Het meisje is bijna dood en de oudere vrouw heeft geen perspectief: niemand kan haar helpen.

Een andere overeenkomst tussen de twee vrouwen is dat zij beiden dochter genoemd worden. Daar ligt een sleutel om het gebeuren te verstaan: de vrouwen ontdekken dat zij dochter van het verbond met God zijn. Zij beseffen dat zij geliefd zijn en door God geraakt worden. De zieke vrouw verlangt zo naar liefde en leven dat zij de reinheidswetten durft te overtreden en zich door de menigte naar voren dringt en Jezus bij zijn kleed, zijn profetenmantel, aanraakt. Het jonge meisje wordt omringd door haar ouders die haar beminnen en vrezen voor haar leven, maar als Jezus haar aanraakt is het de liefde van de Hemelse Vader Zelf die haar tot leven brengt. Dat raakt hen beiden in hun innerlijk, hun ziel.

Dat vertelt ons de aard van het verbond dat wij in de kerk belijden. Vaak vinden we het een mooi verhaal, maar het blijft toch een verhaal aan de buitenkant. Laten we ons wel raken? Beseffen we dat het niet alleen gaat om een mooi geloof, maar om leven, om nieuw leven? Het boek van de wijsheid van Salomo onderwijst ons inzake de betekenis van leven. Dat leven is de afgelopen tijd wel erg onder druk komen te staan. Het verbod op aanraken - hooguit via ellebogen, maar dat kun je volgens mij geen aanraken noemen – heeft akelige gevolgen gehad. Er is angst tussen mensen. Er is spanning en stress. Het verlamt en het heeft onze samenleving voor de komende jaren veranderd, denk ik: de onbevangenheid van voorheen zal niet snel terugkeren, maar wij weten dat het verbond tussen mensen en hun verbond met God dieper gaat. Juist nu zijn we meer attent op elkaar. Tenminste dat mag ik hopen. Daar ligt de kracht van de mens die zich laat inspireren door Gods Geest. Die Geest vertelt dat ons leven een groter leven in zich draagt. Het leven is meer dan ademen en bewegen en denken. Leven in Bijbelse zin is van God, is vervuld zijn van zijn levensadem. Dat leven is: liefhebben. Een adem die we herkennen in de liefde van anderen, in de creativiteit van mensen, de barmhartige daadkracht van mensen.

Helaas zien we ook veel bekrompenheid en angst in onze kerkgemeenschap, letterknechten en doctrinebewakers. We weten dat dit een onbegaanbare weg, een weg ten dode is: wie het leven wil vasthouden zal het verliezen, maar wie zijn leven ziet als geschenk uit Gods hand en het dus voor Hem beschikbaar houdt, zal leven zonder einde. Van dat leven getuigt Paulus die de ware rijkdom ziet in een leven vervuld van de Geest van Christus. Geen rijkdom van deze wereld, maar de rijkdom van het verbond met God. Als wij ons als rijke kinderen van Gods Liefde kunnen beschouwen, zal geen pandemie en geen bedreiging ons raken, want we weten dat we maar één bestemming hebben en dat is leven in de eeuwige liefde van God. Dat is het mooie perspectief dat de twee vrouwen meekrijgen uit het evangelie. Niet alleen komen zij weer op de been en zijn zij genezen van hun kwalen: zij zijn opnieuw opgenomen in het eeuwige verbond van Gods liefde. Zij zijn niet alleen genezen voor dit leven; zij hebben zelfs deel gekregen aan het oneindige leven. Mogen ook wij geraakt worden door Christus in het levende brood dat we ontvangen, om weer opnieuw het verbond ten leven te ontvangen. Amen.

Verkondiging 20 juni 2021, twaalfde zondag door het jaar

Lezingen
Job 38, 1.8-11
Psalm 107
2 Korinthe 5, 14-17
Marcus 4, 35-41

Welkom
Welkom bij deze eucharistie. De evangelielezing herinnert ons vandaag aan de gebedsviering die Paus Franciscus vorig jaar hield, toen de pandemie nog maar net bezig was en in Italië al veel slachtoffers maakte. We wisten niet wat er nog zou komen en wat dit van mensen zou vragen. Nu de pandemie zeker in Nederland tot een einde lijkt te komen, moeten we ons realiseren dat we nog steeds verantwoordelijk zijn voor de wereld waarin we wonen. We zitten nog steeds op dat ene bootje op een stormachtig meer van Genesareth. Hier in deze kerk in deze viering beseffen we hoezeer we samen in die ene boot zitten. De kerk symboliseert het schip. En we weten: de Heer slaapt niet. Hij weet hoe het met dit schip gaat. Kunnen we vertrouwen vinden in dit geloof? Daartoe luisteren we naar Gods woord en laten we ons voeden door zijn aanwezigheid in de eucharistie.

Homilie
Broeders en zusters, vrienden van de Heer,
De wereld komt vaak chaotisch over. We proberen rust en veiligheid te vinden, maar de onrust is groot. Niet alleen de pandemie maakt de mensheid onzeker. Ondanks de versoepelingen blijven mensen angstig en bezorgd. Welke gevolgen zullen blijvend zijn? Zullen we elkaar weer onbevangen kunnen omarmen en begroeten? De berichten zijn positief en de maatregelen worden versoepeld, maar in andere delen van de wereld, zoals in Suriname, zijn de zorgen nog groot en is de chaos compleet. Ook andere zorgen rond de wereldvrede en politieke instabiliteit zijn als een storm die onze wereld in donkere wolken hult. Het zijn de donkere wolken waar paus Franciscus in zijn encycliek Fratelli Tutti van spreekt. Hij weet heel goed wat de stand van de wereld is en welke stormen de mensheid teisteren. Zijn boodschap is niet een simpelweg vertrouwen. Het is een combinatie van vertrouwen in Gods voorzienigheid en een oproep tot verantwoordelijkheid. Leiderschap is geen spel dat handig gespeeld moet worden. Het is een verantwoordelijkheid voor het welzijn van anderen. De Heer die deze wereld geschapen heeft, zal de mensen rekenschap vragen. En van degene die veel verantwoordelijkheid en talenten en mogelijkheden gegeven is, zal ook veel gevraagd worden.

De korte tekst van het boek Job is een gedeelte van het troostende antwoord van God aan het adres van Job die door tegenslagen wordt gekweld en die zijn nood klaagt bij de Eeuwige. Een korte passage, die uitnodigt om nog een langer gedeelte te lezen. Net als in het evangelie is er sprake van storm en chaos. Het is de chaos van de oorsprong. Soms lijkt onze wereld weer terug te vallen tot die kosmische chaos: natuurrampen, klimaatverandering, maar ook dreiging van oorlog en miljoenen mensen die op de vlucht zijn. We stelt er paal en perk aan deze chaos?

Dan klinkt de stem van de Eeuwige in het boek Job: God is degene die grenzen stelt aan de chaos. Zo is alles begonnen: met God die paal en perk stelt aan de ongeordendheid: alles komt op zijn plek door Gods macht die een macht van liefde is. Zijn schepping is niet een startpunt in een lang vervlogen verleden. Zijn schepping is voortdurend bezig: een beweging om ordening, rust en vrede te brengen in een onrustige wereld. Wij mogen de indruk en de angst hebben dat de mensheid zal vergaan, maar dan zien we niet de scheppende aanwezigheid van God die grenzen stelt aan de chaos. Dat keert ook terug in het wonderverhaal op de boot met de angstige leerlingen. Het lijkt een mooi en fijn wonder dat de leerlingen meemaken en met de onweersbuien van de laatste dagen, kunnen we ons daar goed in inleven. Maar u snapt natuurlijk wel dat de boot om het meer van Genesareth geen vakantieuitje is, maar een levensboot. Het is een paasverhaal. Het gebeuren op deze boot hebben de leerlingen zich na Pasen herinnerd als voorteken van het drama van de Goede Week. De goede Jezus, de zoon der gerechtigheid, degene die mensen leven gaf en vergeving, werd door de kwade machten uit de weg geruimd. Dat is de eigenlijke storm die het leven van de leerlingen compleet dreigt te verwoesten. Zijn de machten van het kwaad dan almachtig? Bepalen zij de toekomst van de wereld? De storm op het meer weerspiegelt de nood van de leerlingen na het sterven van Christus. We kunnen ons allemaal wel herkennen in die ontreddering die ons kan treffen. We kunnen ons met de donkere wolken over de mensheid vandaag de vraag stellen: is het inderdaad de chaos die regeert, is het de zinloosheid die de mensheid laat dobberen als op een bootje zonder roer en zeil en richting?

In deze chaos verschijnt Christus: de nieuwe mens. Het is het mysterie van de nieuwe mens die met de kracht van de Geest van God de chaos overwint. Pasen is het voortdurend fundament voor ons geloof: ook in de chaos van onze wereld die geteisterd wordt door de donkere problemen van kosmische aard, problemen die ons machteloos kunnen maken, klinkt de stem van de Christus die zegt: “Vrede zij met U.” Hij is gestorven, zoals Paulus zegt opdat wij niet meer voor onszelf zouden leven, maar voor Hem en dus voor de naaste. Wees niet bevreesd voor de chaos van de wereld, maar besef dat de scheppende Geest van God met ons is en ons in ons schip van de mensheid en de wereld de weg zal wijzen. Laten we gevoelig zijn voor de signalen die de Geest ons geeft. Amen.