LogoAdVanDerHelm

kaarsjes

Verkondiging 22 maart 2020, 4e zondag veertigdagentijd

Lezingen
1 Samuël 16, 1b.6-7.10-13a
Psalm 23
Efeziërs 5, 8-14
Johannes 9, 1-41

Inleiding
Voor de tweede zondag op een rij geen openbare zondagsviering. We vieren met een klein groepje in de kapel van de pastorie de eucharistie. De evangelietekst vandaag over de blindgebore wil ons bevrijden van klassieke schema’s waarin gezondheidsproblemen als straf van God gezien worden. Jezus koppelt ze los. Hij wil ons een nieuwe visie geven. We kunnen ons losmaken van een slachtofferrol. We zien de beperking in onze bewegingsvrijheid, de belasting van het zorgpersoneel en de verantwoordelijkheid van bestuurders. We zien de eenzaamheid van ouderen en zieken, zelfs van mensen die alleen sterven, maar we houden onze ogen van geloof open en zien de mogelijkheden om de epidemie te bestrijden: voorzorgsmaatregelen. Maar ook kiezen we voor de weg naar binnen, de weg van bezinning. Dat past bij de vasten.

Homilie
Broeders en zusters, vrienden van de Heer,
De zalving van de jonge verbouwereerde David zet hem op de weg van het koningschap. Hem wordt niets gevraagd: zijn toekomst ligt in de handen van de profeet Samuël, die in naam van God kijkt naar deze jongen en naar zijn talenten als herder. Hij ziet de jongen en hij ziet de toekomst van Israël voor zich. De zalving geeft de aanwijzing van Godswege en geeft een nieuwe dimensie van zijn identiteit die hem tot het einde van zijn leven zal bepalen. Het zal ook zijn blik openen voor de weg van Israël. De opbouw van het Koninkrijk zal Israël tot grote hoogte brengen, een bloeitijd van zo’n veertig jaar.

De zalving door Christus van de blindgeborene geschiedt niet met olie, maar met slijk. De aldus gezalfde blinde moet zich wassen en zijn ogen gaan open. Ook hier wordt een nieuwe toekomst gegeven. De man gaat niet meer als blinde door het leven, als iemand die afhankelijk is van anderen. Hij draagt niet meer de reputatie met zich mee van zondaar, gestraft door God met blindheid vanwege de zonden van hemzelf of zijn ouders. Hij is geen bedelaar meer, maar kan zijn eigen weg bepalen. En dat doet hij: hij wordt geloofsgetuige. Deze mens heeft een teken ontvangen. In het Johannesevangelie is dit een van de zeven tekenen op weg naar het ultieme teken van Jezus op het kruis.

Voordat deze persoon het teken verstaat, duurt het even. Hij raakt Jezus kwijt en weet zelfs zijn identiteit niet meer. Toch erkent hij dat Jezus een profeet is. Vervolgens spreekt hij zijn geloof uit dat Jezus geen zondaar kan zijn, maar van God komt. De Farizeeën proberen hem ervan af te helpen, maar hij wordt steeds stelliger en verdedigt zijn positie. Na die geloofsbelijdenis komt de persoonlijke ontmoeting. Wanneer de man buiten geworpen en uit de synagoge gezet wordt, komt Jezus naar hem toe. De man is uit de gemeenschap gezet, hij is geëxcommuniceerd. Dan ontmoet hij Jezus opnieuw en belijdt hij zijn geloof. Deze man heeft een teken gezien van Jezus en hij wordt op zijn beurt zelf een teken van geloof. Een nieuwe geloofsgemeenschap wordt zichtbaar.

Uiteindelijk is hij het teken dat God geeft. Die mens gaat de weg naar binnen. Niet de gebeurtenissen bepalen ons leven, maar de betekenis die we eraan hechten. We zien de gebeurtenissen rond de crisis, we zien de cijfers en de stijgende aantallen zieken, besmettingen en doden. We kijken naar de gebeurtenissen, de samenleving, de lege straten en pleinen, de verlaten restaurants en cafés, de drukke ziekenhuizen en de ministers die met hun staven druk in de weer zijn, tot ze erbij neervallen. Wat doen die gebeurtenissen met ons leven? Welke kant gaat het uit? Wat betekent dat voor de mens?

Mensen worden creatief. Ze maken thuis muziek en zetten dat samen online, zoals het Rotterdams philharmonisch orkest. Er worden telefoonketens opgezet en mensen delen hun ideeën en hun eten met anderen. Er zijn ook mensen die hamsteren en die zich slechts bekommeren om hun eigen overleven. Welke keuze maken zij? Achter ieder gedrag ligt een keuze. Het evangelie inspireert ons om ons niet voor de ander af te sluiten.

De blindgeborene die genezen wordt, doet wat met zijn nieuwe gave. Hij opent niet alleen zijn ogen, maar hij opent ook zijn hart. Ook wij zien met ogen van geloof naar wat er in de wereld gebeurt. Wij weten hoe kwetsbaar de mens is – dat is eigenlijk niets nieuws, we hoeven daar niet verbaasd van te staan – maar we weten ook dat de mens wegen ten leven kan banen, als we dat willen en als we dat ook sámen willen doen. Laat de Geest van Jezus ons inspireren om deze moeilijke tijden samen door te komen. Amen

Verkondiging 15 maart 2020, 3e zondag veertigdagentijd

Lezingen
Exodus 17, 3-7
Psalm 95
Romeinen 5, 1-2.5-8
Johannes 4, 5-42

Inleiding
Vandaag is er ondanks de afwezigheid van een zondagsviering toch een verkondiging. Zoals Lode van Hecke, de nieuwe bisschop van Gent, schrijft: het kan een periode van meer gebed en Bijbellezing zijn. Het is een tijd van nieuwe kansen. Christenen zien altijd dat een bepaalde crisis ook ruimte geeft voor andere keuzes. Gebruik de tijd die we anders aan kerkbezoek zouden besteden aan Bijbellezing en aan gebed, maar houd ook onze vastenproject in het oog! We kunnen dit een vruchtbare tijd laten zijn.

Homilie
Broeders en zusters, vrienden van de Heer,
Wanneer mensen gaan hamsteren, is het vertrouwen weg. Mensen doen dat uit angst en onzekerheid. Zij voelen zich afhankelijk van hetgeen ze in de winkel halen. Geen leven is mogelijk zonder allemaal producten in huis te halen. De crisis rond de huidige gezondheidssituatie noopt de overheid en ook de bisschoppen tot rigoureuze maatregelen. Daar is weer veel discussie over. Is het teveel? Is het uit angst? Of moet er juist niet veel meer gebeuren? Andere landen gaan op slot. Moeten ook wij niet zover gaan? Het is weinig vruchtbaar om in die discussie aan te schuiven en weer een nieuwe mening toe te voegen. Wij kiezen een andere benadering. Bisschop van Hecke van Gent in België schrijft in zijn pastorale boodschap: we openen de schrift om met nieuwe aandacht het evangelie te lezen. Dan kunnen we de kansen ontdekken die deze crisis ook biedt.

De evangelielezing van vandaag wijst vooruit naar de doop. Deze brengt ons de vraag: wat is de bron van je leven? Waar haal je je vreugde, je kracht en je inspiratie uit? Die halen we niet in de winkel. Het doopsel is de sleutel. Onze doop is niet een gebeurtenis van een aantal jaren geleden: de doop roept ons voortdurend op om een levenshouding aan te nemen die ons verbindt met de bron van het leven zelf, God. Die bron wordt gevoed door de drievoudige oefening van de veertigdagentijd; gebed, naastenliefde en soberheid.

De Samaritaanse vrouw krijgt de vraag voorgelegd van Jezus: “Wat is je bron?” Hij vraagt haar om water en ze is verbaasd over die vraag. Ze hebben toch niets met elkaar te maken? Maar de verbazing leidt tot een gesprek over het fundament van het leven. Hoe vaak praten wij daar met elkaarover? Ook hier leidt een crisis en spanning tussen twee bevolkingsgroepen tot een geestelijk gesprek. Jezus en de Samaritaanse laten zich niet opsluiten door de gegroeide tegenstelling, maar spreken vanuit hun eigen leven tot en met elkaar. De spiegel die Jezus de Samaritaanse voorhoudt door de te verwijzen naar de mannen die ze gehad heeft, zegt ook iets over haar geloof. De mannen verwijzen niet zozeer naar haar status volgens de burgerlijke stand, maar symbolisch naar haar geloof: wie is haar God? Al bij de profeten in het Oude Testament wordt afgoderij van Israël vergeleken met overspel. Vele afgoden spelen een rol in het leven van de Samaritaanse, zoals dat ook bij gelovige mensen kan gebeuren. We kunnen ons afhankelijk voelen van zaken die feitelijk onbelangrijk zijn. Het zijn afgoden die ons meer afhankelijk maken dan nodig is, een verkeerde afhankelijkheid, een dodelijke afhankelijkheid in evangelische zin.

Natuurlijk is de liturgie ons dierbaar en missen we onze vieringen met zang en symboliek. Toch zegt de Heer vandaag in dit gesprek met de Samaritaanse dat we Hem in Geest en Waarheid kunnen aanbidden. Dat is onafhankelijk van een plek en rituelen. De eucharistie brengt ons in deze ruimte van Geest en Waarheid: de ruimte waar God spreekt en zichzelf aan ons schenkt: een ruimte waar God en mens in harmonie en vrede met elkaar verbonden zijn. In het gewone alledaagse leven is die eenheid nauwelijks te beleven en te vinden: de onrust en de onzekerheid van deze tijd en deze wereld, verstoren die harmonie.

We kijken met de ogen van Jezus naar de wereld van vandaag, naar de vluchtelingencrisis, naar de eenzaamheid van ouderen, naar de verborgen armoede in de rijke westerse wereld. De lijst is nog veel langer en u zult er zelf nog voorbeelden aan toe kunnen voegen. Al deze problemen vervreemden de mens van zichzelf: de mens zou bijna gaan denken dat er geen ander perspectief is dan oorlog en geweld. We moeten het voor lief nemen dat de wereld zo is.

Jezus heeft een andere spijs die de wereld niet altijd kent: de overgave aan de wil van de Vader. Dat betekent niet dat we willoos en passief alles laten gebeuren, maar dat betekent dat we onze beslissingen en onze talenten laten gebruiken door de Heer, voor zijn voorzienigheid. Het kader dat Jezus ons biedt is niet deze werkelijkheid, onze tijd en onze wereld; dat kader is het Koninkrijk. Dat schept ruimte omdat daar onze toekomst ligt. In dat Koninkrijk is voedsel te vinden dat ons gaande houdt en ons vrij maakt van de onrust van deze wereld. We blijven geëngageerd en willen helpen waar we kunnen, maar ons fundament wordt door God gegeven en niet door prestaties of successen in de wereld. Als wij werkelijk God als onze tochtgenoot in het leven beschouwen, dan hoeven we geen toevlucht te nemen tot hamsterpraktijken en zullen noodmaatregelen ons geloof niet verhinderen. Amen

Verkondiging 8 maart 2020, 2e zondag veertigdagentijd

Lezingen
Genesis 12, 1-4a
Psalm 32
1 Timotheüs 1, 8b-10
Mattheüs 17, 1-9

Welkom
Open vandaag je ogen om het visioen te zien! Wie hoog klimt, krijgt een bredere visie. Dat is niet altijd plezierig omdat je dan ook het lijden in de wereld ziet. We zien zelfs het eiland Lesbos en de vluchtelingen aan de Turks Syrische grens. Het visioen brengt ons Pasen in een andere dimensie, Pasen in de omgekeerde volgorde. Petrus en zijn vrienden zien Jezus in zijn heerlijkheid maar beseffen pas later de boodschap, dat er geen heerlijkheid zonder lijden is. Het is een illusie om te denken dat leven zonder duisternis mogelijk is. De transformatie is een voorafbeelding van onze eigen transformatie. Deze tilt ons op uit het lijden van vandaag. Wat van onszelf willen we loslaten en wat willen we ontdekken? Na de woestijn is er nu de bergbeklimming die ons gereed wil maken voor de drie komende stappen van de veertigdagentijd: eerlijkheid, schuld en dood zijn de thema’s die voor ons liggen. Vandaag kunnen we ons voorbereiden op die grote vragen.

Homilie
Broeders en zusters, vrienden van de Heer,
Bij een buitenlandse film is ondertiteling erg handig. Velen van ons spreken Engels, maar dan nog helpt de ondertiteling om het verhaal te volgen. We ontdekken de details die het verhaal nu net de nodige diepte en extra betekenis geven. Ondertiteling is onmisbaar om een film te volgen. Die moet dan wel correct zijn. Als de ondertiteling niet juist is, schiet de film zijn doel voorbij. Ik zou nog een keer preken over The Two Popes - ik beloof, dat komt nog - maar als je in die film het woord ‘onfeilbaar’ mist bij het pianospel van Paus Benedictus, dan mis je de humor die erin verscholen ligt. Zo zijn er meer boodschappen en signalen die de kijker ontgaan als er geen goede ondertiteling is.

De woorden die gesproken worden bij de scène van de transformatie op de berg vandaag en die vanuit de wolk komen en aan God worden toegeschreven, zijn een vorm van ondertiteling. Je zou het ook een vorm van nasynchronisatie kunnen noemen. Wat in het beeld getoond wordt, klinkt in de uitleg die God geeft. Het beeld vertelt ons dat Christus de geliefde Zoon van God is, die ons uitnodigt om hem na te volgen. Als wij zijn weg volgen, zullen we uiteindelijk net als hij getransformeerd worden. Sterker nog: die transformatie is al begonnen. In de doop van Jezus klinkt diezelfde stem van God: “dit is mijn geliefde Zoon”. Bij de doop van Christus in de Jordaan horen we dezelfde ondertiteling. Die ondertiteling hoort bij iedere doop: ieder mensenkind dat gedoopt wordt, wordt door de ouders of door zichzelf geplaatst in de liefde van Christus en zo verbonden met God de Vader.

In de doop is onze transformatie begonnen en deze wordt bestendigd in het vormsel. Dat lijkt minder zichtbaar dan bij deze verheerlijking van Jezus op de berg. Maar dit gebeuren op de berg weerspiegelt ons leven. Dat gebeuren geeft de betekenis aan ons bestaan van vandaag, waarin we deze dimensie van verheerlijking meestal over het hoofd zien. Ook de wereld biedt ons een ondertiteling van ons leven. Wat is die tekst? Waar spreekt de wereld ons op aan? Welke betekenis ontlenen we aan de wereld waarin we leven? Past die wel bij ons leven? Kijken we kritisch naar die ondertiteling?

De ondertiteling van de wereld kan een heel andere zijn dan die we vandaag op de berg hebben gehoord. In de wereld worden andere accenten gelegd. Daar leven andere idealen en mensbeelden. Ons dagelijks leven wordt bepaald door gebeurtenissen die ingekleurd worden door meningen van media, meningen van mensen om ons heen. Die kunnen ons angstig maken of boos. Met andere woorden: we laten ons door hen meeslepen. De vraag die we ons moeten stellen is: past dat bij onszelf? Raken we daardoor niet vervreemd van onszelf? Velen om ons heen proberen te bepalen hoe we denken, voelen en ervaren.

De vraag van vandaag is: laten we ons leven door het visioen van Jezus op de berg Tabor bijstellen en corrigeren? Heeft dit visioen voldoende plek in ons leven? Kernachtig kan de boodschap samengevat worden met de gedachte dat het lijden dat we in de wereld en ons leven tegenkomen, niet opweegt tegen onze bestemming, die in de liefde van God gelegen is. Dat wordt weerspiegeld in de heerlijkheid van Christus. Kunnen we dit visioen meenemen op de reis door het leven wanneer we met fundamentele vragen geconfronteerd worden? Wanneer ziekte en dood dichtbij komen in ons leven, kunnen we ons dan laten troosten en bemoedigen door dit visioen? Als de weg dood lijkt te lopen, zoals dat straks bij Jezus gebeurt, zoals het bij vele mensen in de wereld gebeurt, niet alleen letterlijk, maar ook figuurlijk, geeft dit visioen ons een visie, waarop het echt uit zal draaien in het menselijk bestaan: ons perspectief is vervuld van Gods Licht!

Ik zei al in mijn inleiding dat we de komende weken geconfronteerd worden met de grote vragen van het A-jaar. De lezingen van het Johannes evangelie over de gesprekken van Jezus met de Samaritaanse vrouw, met de getuigen van de genezing van de blindgeborene en met de zussen van de gestorven Lazarus: zij brengen ons tot de kernvragen van het leven. Bijbelverhalen kunnen fungeren als ondertiteling onder het leven van Jezus, maar evenzeer onder ons leven. Kunnen we die ondertiteling lezen en kunnen we begrijpen hoe dat leven van Jezus ons verder helpt? Kunnen we daardoor beter ons eigen leven begrijpen? Ik hoop dat deze veertigdagentijd ons helpt de Bijbelse ondertiteling beter te lezen en te verstaan. Amen